Prenataal onderzoek

Een zwangerschap is over het algemeen een periode van blijdschap en verwachting. Tijdens een zwangerschap wordt de gezondheid van de moeder en de ontwikkeling van het kind gevolgd door een verloskundige en/of een gynaecoloog. Onderzoeken en testen worden gedaan. Meestal gaat het gelukkig goed tijdens de zwangerschap, maar er kunnen ook zorgen zijn.

Op deze pagina vertellen we je meer over de onderzoeken die gedaan kunnen worden tijdens de zwangerschap. Wil je liever iemand spreken over je persoonlijke situatie, neem dan contact op met de NPV-Advieslijn.


In het kort 

  • Prenataal onderzoek is onderzoek vóór de geboorte van een kind en heeft als doel om meer te weten te komen over de gezondheid en de ontwikkeling van een kind.
  • Voorbeelden van prenataal onderzoek zijn de NIPT, de 20 wekenecho, de vruchtwaterpunctie en de vlokkentest.
  • Een ongunstige uitslag kan ingewikkelde vragen met zich meebrengen. Ruimte voor het ontvangen van een leven uit Gods hand is belangrijk.
Prenataal onderzoek

Informatie

Wat is prenataal onderzoek?

Prenataal onderzoek is onderzoek vóór de geboorte van een kind en heeft als doel om meer te weten te komen over de gezondheid en de ontwikkeling van een kind. Prenataal onderzoek is een verzamelwoord voor prenatale screening en prenatale diagnostiek.

Prenatale screening

Prenatale screening is onderzoek bij een ongeboren kind, zonder dat er aanwijzingen zijn dat het kind een verhoogd risico op bepaalde ziekten heeft. Er wordt gezocht naar kenmerken die wijzen op een verhoogd risico op chromosomale of structurele afwijkingen bij je kindje1.
Screening wordt aan alle zwangere vrouwen aangeboden.
De uitkomst van prenatale screening zijn ‘kansen’. Om zekerheid te krijgen is prenatale diagnostiek nodig.
Voorbeelden: NIPT, 13 wekenecho, 20 wekenecho, combinatietest

Prenatale diagnostiek

Bij prenatale diagnostiek vindt er gericht onderzoek plaats op basis van een verhoogd risico. Zwangere vrouwen komen in aanmerking voor prenatale diagnostiek als er uit prenatale screening is gebleken dat er verhoogde kans is op een afwijking of als je aan bepaalde kenmerken voldoet: bijvoorbeeld als je ouder bent dan 36 of als er bepaalde aandoeningen in je familie aanwezig zijn.
Prenatale diagnostiek geeft vrijwel altijd zekerheid over of je kindje een afwijking heeft of niet. Maar, de ernst en gevolgen van de eventuele afwijking kunnen erg verschillen en zijn niet altijd goed vooraf te bepalen.
Voorbeelden: vruchtwaterpunctie, vlokkentest, Geavanceerd ultrageluid onderzoek (GUO)

Doelen van prenataal onderzoek

In Nederland kent prenataal onderzoek verschillende doelen. Eén doel is het geven van optimale zorg tijdens de zwangerschap en rond de geboorte in het belang van moeder en kind. Toch is afgelopen decennia de focus verschoven naar een ander doel: het bieden van ‘reproductieve handelingsopties’ voor ouders. Dit betekent dat ouders via prenatale screening informatie toegereikt krijgen die hen helpt om te besluiten of zij een zwangerschap willen voortzetten of afbreken.

Soorten prenataal onderzoek

In de afbeelding hiernaast kun je zien welke onderzoeken worden aangeboden tijdens de zwangerschap. De onderzoeken zijn nooit verplicht.

 

Bij het eerste bezoek aan de verloskundige krijgen vrouwen een bloedonderzoek aangeboden. De bloedgroep van de vrouw wordt bepaald en ook wordt onderzocht of de vrouw besmet is met de infectieziektes hepatitis B, hiv of syfilis. Deze factoren kunnen invloed hebben op de gezondheid van je kind.
De combinatietest is een screening op het down-, edwards- en patausyndroom. Deze test bestaat uit een bloedonderzoek en een nekplooimeting. In de praktijk is de combinatietest bijna helemaal vervangen door de NIPT. De vlokkentest en vruchtwaterpunctie zijn diagnostische tests die informatie geven over of je kind een chromosoomafwijking of erfelijke ziekte heeft.

Vanaf eind 2021 zal de 13 wekenecho als prenatale screening aan deze onderzoeken worden toegevoegd. Bij deze echo wordt gekeken naar de ontwikkeling van je kind en of er lichamelijke afwijkingen zijn.
Met de 20 wekenecho wordt gekeken naar de ontwikkeling van je kind en of er lichamelijke afwijkingen zijn.
Een geavanceerd ultrageluid onderzoek (GUO) is een uitgebreid echo-onderzoek en wordt alleen uitgevoerd als er een speciale indicatie voor is. Bijvoorbeeld wanneer er uit eerder onderzoek (zoals de 20 wekenecho) een vermoeden op een structurele afwijking is ontstaan of bepaalde aandoeningen in de familie voorkomen.
Naast prenataal onderzoek dat gericht is op het opsporen van eventuele afwijkingen bij een kind, krijgt iedere vrouw een rond 10 à 12 weken zwangerschap een termijnecho aangeboden. Deze heeft als doel om de zwangerschapsduur vast te stellen.

Vanaf eind 2021 zal de 13 wekenecho als prenatale screening aan deze onderzoeken worden toegevoegd. Bij deze echo wordt gekeken naar de ontwikkeling van je kind en of er lichamelijke afwijkingen zijn.
Met de 20 wekenecho wordt gekeken naar de ontwikkeling van je kind en of er lichamelijke afwijkingen zijn.

Een geavanceerd ultrageluid onderzoek (GUO) is een uitgebreid echo-onderzoek en wordt alleen uitgevoerd als er een speciale indicatie voor is. Bijvoorbeeld wanneer er uit eerder onderzoek (zoals de 20 wekenecho) een vermoeden op een structurele afwijking is ontstaan of bepaalde aandoeningen in de familie voorkomen.

Naast prenataal onderzoek dat gericht is op het opsporen van eventuele afwijkingen bij een kind, krijgt iedere vrouw een rond 10 à 12 weken zwangerschap een termijnecho aangeboden. Deze heeft als doel om de zwangerschapsduur vast te stellen.

Opvattingen

Een persoonlijke keuze

Wanneer het bijdraagt aan optimale zorg voor moeder en kind tijdens de zwangerschap en geboorte, kan het op persoonlijk vlak een verantwoorde keuze zijn om deel te nemen aan prenataal onderzoek. Het kan je geruststellen, of juist helpen om je voor te bereiden op de komst van een kindje dat extra zorg nodig heeft of waarvan verwacht wordt dat het komt te overlijden.

Wel is het belangrijk om goed na te denken of je de onderzoeken wilt, want bevindingen kunnen invloed hebben op de beleving van je zwangerschap. Ook kan een ongunstige uitslag een vraag tot abortus met zich meebrengen. Dit kan tot ingewikkelde vragen leiden. Ook vinden sommige christenen dat screening zonder medische aanleiding een stap te ver gaat: Is alleen al het breed aanbieden van prenataal onderzoek onder andere met de mogelijkheid tot abortus al niet moreel discutabel? Dan ga je er immers als samenleving al van uit dat het leven van een ongeboren kind van het persoonlijke waardeoordeel van de ouders afhangt. Daarnaast de persoonlijke vraag voor ouders: is er nog ruimte voor het spontaan ontvangen van nieuw leven uit Gods hand? Voor meer denklijnen bij je persoonlijke keuze verwijzen we je naar het kopje ‘Meer weten’: hier kun je meer informatie over de verschillende onderzoeken vinden.

Prenataal onderzoek in de maatschappij

Steeds meer aandoeningen onderzocht

De NPV pleit voor terughoudendheid in het aanbieden van brede zorg zonder medische noodzaak en is mede daarom kritisch op de huidige praktijk van prenataal onderzoek. Het aanbod van onderzoek breidt uit en er wordt zonder breed gevoerd maatschappelijk debat naar steeds meer aandoeningen gezocht vóórdat een kindje geboren wordt. Waar bijvoorbeeld de 20 wekenecho eerst tot doel had om alleen neuralebuisdefecten (bijvoorbeeld een open rug of een open schedel) op te sporen, wordt inmiddels naar veel meer (en ook minder ernstige) aandoeningen gekeken. Ouders zijn vrij om te kiezen tussen voortzetting of afbreking van een zwangerschap. Dit gebeurt dus ook bij kinderen die een, weliswaar beperkt, maar goed leven kunnen hebben.

Acceptatie van handicaps

In de praktijk betreffen uitkomsten van prenataal onderzoek niet altijd aandoeningen die onvermijdelijk gepaard gaan met ernstig lijden van het kind. Hierdoor kun je je afvragen: welk signaal geven de vele onderzoeksmogelijkheden af? Mogen kinderen met een aandoening er nog wel zijn? De NPV vindt dat ieder kind, met of zonder afwijking, bestaansrecht, liefde en goede zorg verdient. Daarbij is abortus in strijd met onze kernwaarde ‘beschermwaardigheid van het leven’. Het ‘wegselecteren’ van kinderen met aandoeningen mag geen gevolg zijn van prenataal onderzoek.

Prenataal onderzoek en abortus

Helaas zien we dat prenataal onderzoek een relatie heeft met abortus. Zo is het aantal abortussen in Nederland tussen de 20e en 24e week sinds de invoering van de 20 wekenecho flink is gestegen. Cijfers wijzen uit dat uitslagen van prenatale diagnostiek bij 1200 abortussen de reden vormde om een zwangerschap af te breken. Deze cijfers nemen elk jaar toe. Hierbij gaat het meestal dus over een aanvankelijk gewenste zwangerschap, die afgebroken wordt omdat het kindje een aandoening heeft.  Ook weten we dat ongeveer 7 op de 10 zwangerschappen waarin downsyndroom prenataal is vastgesteld, wordt beëindigd.  Daarnaast blijkt uit onderzoek dat een groot deel van de zwangere vrouwen voor de NIPT kiest zodat er bij een gevonden afwijking overwogen kan worden om de zwangerschap af te breken. De NPV ziet dit als een grote keerzijde aan prenataal onderzoek.

Een eigen keuze?!

Met het aanbod van prenataal onderzoek, staat ieder paar voor de keuze om wel of geen onderzoek te laten uitvoeren. Geen keuze maken is géén optie meer. Hoewel je zelf mag kiezen om wel of niet deel te nemen aan prenataal onderzoek, kan er druk ervaren worden om mee te doen.
Ook kan het door grote hoeveelheden informatie moeilijk zijn om de keuze bewust te maken. Vaak wordt deelgenomen aan onderzoeken met de gedachte ‘baadt het niet, dan schaadt het niet’. Echter, een onduidelijke of ongunstige uitslag kan veel spanning en onzekerheid met zich meebrengen. Onderzoek toont aan dat het lastig kan zijn om bij een negatieve uitslag géén vervolgdiagnostiek te doen. Toch dient gewaarborgd te blijven dat vrouwen en stellen hun keuzes weloverwogen maken.

Onze oproep

De NPV is van mening dat voorzichtigheid een grote rol moet spelen bij het landelijke aanbod van prenataal onderzoek. Meer aanbod betekent niet vanzelf betere zorg. Prenataal onderzoek heeft nadelen, kan ouders belasten met moeilijke vragen en brengt ons bij diepe vragen over de beschermwaardigheid van het leven en de acceptatie van handicaps. Tegelijkertijd kan een uitslag ook in het belang van moeder en kind zijn, bijvoorbeeld na een geruststellende uitslag of wanneer er tijdig voorbereid kan worden op de komst van een kindje met een aandoening.
De NPV roept de overheid op om ouders en ongeboren kinderen -mét en zonder aandoening- te beschermen. Daarom moet de focus van screening liggen op het welzijn en de gezondheid van moeder en kind, niet op abortus en selectie van kinderen met handicaps.  Daarom pleit de NPV om prenatale screening alleen aan te bieden aan vrouwen met een verhoogd risico op een kind met een afwijking. Op deze manier worden zorgkosten gedrukt en zullen ouders minder belast worden. Verder pleit de NPV om alleen nieuwe screeningstesten toe te voegen als er een duidelijke meerwaarde is rondom de zorg voor moeder en kind.

Hulpaanbod

Tijdens de zwangerschap kunnen er veel vragen op je afkomen. Zeker als het gaat om de gezondheid van je kindje. Voor persoonlijke vragen kun je altijd contact opnemen met de NPV-Advieslijn. Maar we hebben ook wat materialen voor je beschikbaar.

  • De keuzes en dilemma’s rond verschillende prenatale onderzoeken kunnen overeenkomen met de die van de 20 wekenecho. Maak daarom de digitale keuzehulp 20 wekenecho.
  • Er zijn verschillende themapagina’s over de verschillende onderzoeken. Bijvoorbeeld over de 20 wekenecho, de NIPT en de vlokkentest. Ga daarvoor naar het kopje ‘Meer weten’. 

"Vragen stellen helpt echt!"

Misschien vraag je je af welk onderzoek in jouw situatie een goede keuze is. Mensen komen met deze vragen bij de NPV:

  • Met welk doel worden al die onderzoeken vooraf gedaan?
  • Ik wil geen abortus, ook niet als ons kindje een handicap blijkt te hebben. Moeten we dan al die onderzoeken wel laten doen?
  • De gynaecoloog heeft verteld dat ons kindje een heel ernstige handicap heeft. Nu vraagt hij ons wat wij willen, wel of geen abortus, wel of niet behandelen. Het duizelt ons, kunt u ons helpen?
  • Voor welke dilemma’s kunnen wij worden geplaatst als na prenataal onderzoek blijkt dat ons kindje een aangeboren afwijking heeft?

Voor deze vragen kunt u contact opnemen met de NPV-Advieslijn, zo nodig 24 uur per dag, 7 dagen per week.

NPV-Advieslijn

Gerelateerde nieuwsberichten

Reactie NPV op jaarrapportage Wet afbreking zwangerschap

07 februari 2020

Reactie NPV op jaarrapportage Wet afbreking zwangerschap

NPV vraagt aandacht Kamerleden voor ongeboren leven met een afwijking

18 december 2019

NPV vraagt aandacht Kamerleden voor ongeboren leven met een afwijking

Resultaten NIPT- onderzoek bekend

12 juni 2019

Resultaten NIPT- onderzoek bekend

‘Meer aandacht nodig over mogelijkheden opgroeien van kind met beperking’