Palliatieve sedatie

Palliatieve sedatie is het verlagen van iemands bewustzijn tijdens de laatste levensfase. Door palliatieve sedatie worden klachten verlicht die op geen enkele andere manier te bestrijden zijn. De ernst van de klachten bepaalt de mate van sedatie.


In het kort 

  • Palliatieve sedatie kan kortdurend of langdurig zijn, oppervlakkig maar ook diep.
  • Palliatieve sedatie is normaal medisch handelen. Het is wel belangrijk dat er altijd eerst gekeken wordt naar de oorzaak en vooral de behandelbaarheid van de klachten.
  • Goede communicatie met de arts over het doel van de palliatieve sedatie is heel belangrijk.
Palliatieve sedatie

Informatie

Wat is palliatieve sedatie en wanneer wordt het toegepast?

Palliatieve sedatie is het verlagen van iemands bewustzijn in de stervensfase. Dit gebeurt door medicijnen. Palliatieve sedatie wordt vaak toegepast bij ernstige pijn, jeuk of benauwdheid of andere niet meer behandelbare ernstige klachten. De medicatie die bij palliatieve sedatie wordt toegediend zorgt voor een lager bewustzijn, waardoor de zieke/persoon minder last heeft van de klachten.

Er zijn verschillende vormen van sedatie waarvoor gekozen kan worden, dit afhankelijk van de ernst van de klachten en de fase waarin de zieke zich bevindt. Sedatie kan kortdurend zijn of juist langer, diep of juist oppervlakkig. De vorm en mate van bewustzijnsverlaging wordt afgestemd op de aanwezige klachten. Er zijn allerlei vormen en combinaties mogelijk. Denk bijvoorbeeld aan:

  • Bij kortdurende sedatie wordt de medicatie ingezet om te zorgen voor tijdelijke bewustzijnsverlaging. Kortdurende sedatie kan ook ingezet worden buiten de stervensfase, bijvoorbeeld wanneer het doel is om iemand rust te geven in de nacht, zodat iemand weer energie heeft voor overdag.  Communicatie is dan overdag mogelijk.
  • Oppervlakkige sedatie kan zowel kortdurend als langdurig worden ingezet. Communicatie is daarbij wel mogelijk.
  • Bij continue, diepe sedatie wordt de medicatie zo ingezet, dat iemands bewustzijn is verlaagd tot het moment van overlijden. Communicatie is daarbij niet meer mogelijk.

Palliatieve sedatie is – als het op goede gronden is ingezet – normaal medisch handelen en kan zeker een goede keuze zijn als het sterven op korte termijn wordt verwacht.

Wanneer wordt palliatieve sedatie ingezet?

De richtlijnen voor palliatieve sedatie schrijven aan artsen voor hoe en wanneer palliatieve sedatie ingezet mag worden. De belangrijkste punten op een rij:

  • Er moet sprake zijn van onbehandelbare symptomen, die leiden tot ondraaglijk lijden bij de patiënt.
  • Continue, diepe palliatieve sedatie mag alleen worden ingezet als de (medische) verwachting is dat iemand binnen twee weken overlijdt.
  • Als er niet genoeg expertise is in het behandelteam, moeten artsen een consultatieteam palliatieve zorg inschakelen.
  • Palliatieve sedatie moet in overeenstemming zijn met de wens van de patiënt en/of de naasten.
  • De naasten moeten op een goede manier begeleid worden.
  • Het juiste middel (meestal midazolam) moet worden ingezet om mensen in slaap te brengen.

Als er continue palliatieve sedatie wordt gebruikt, krijgt iemand geen vocht en voeding meer (door bijvoorbeeld een infuus). Het lichaam vraagt niet meer om eten en drinken; wel toedienen zorgt juist voor extra lijden en minder welzijn van de patiënt. Op de themapagina Vocht en voeding kunt u hier meer over lezen.

De oorzaak van de klachten

Het is belangrijk dat er altijd eerst gekeken wordt naar de oorzaak en behandelbaarheid van de klachten. Wanneer er bijvoorbeeld sprake is van angst om te sterven, dan is het de vraag of in die situatie palliatieve sedatie de juiste oplossing is. Er kunnen bijvoorbeeld geestelijke vragen zijn, die net zo belangrijk zijn als de medische vragen. Het met medicatie onderdrukken van deze onrust gaat dan voorbij aan het werkelijke probleem. Hier is geen medische, maar pastorale zorg als eerste nodig.

Palliatieve sedatie en dementie

Palliatieve sedatie kan ook worden ingezet bij mensen met dementie. Dit vraagt wel extra zorgvuldigheid. Het is allereerst lastiger om te bepalen hoe patiënten met dementie het lijden ervaren. Daarnaast is het, vanwege het soms grillige ziekteverloop, niet altijd goed te beoordelen wat de levensverwachting is van iemand met dementie. Artsen moeten zo’n beslissing daarom altijd in overleg met andere deskundigen maken. Ook zal in het besluit de (wettelijk) vertegenwoordiger van de patiënt betrokken worden.

Wanneer er in het geval van dementie geen andere opties meer zijn dan het inzetten van palliatieve sedatie, zullen artsen starten met kortdurende sedatie. Alleen wanneer dit niet tot een goede oplossing heeft geleid, mag continue palliatieve sedatie ingezet worden. Zie ‘Meer weten’ voor de richtlijn voor palliatieve sedatie bij patiënten met dementie.

 

Opvattingen

Zorgvuldigheid is belangrijk

Als christen geloven we dat het leven door God is gegeven en door Hem is gewild. Het verdient daarom zorg, aandacht en bescherming. Van het prilste begin tot aan het einde. Passende zorg staat daarbij voorop. Daarin kan palliatieve sedatie een goed middel zijn, als dit zorgvuldig wordt uitgevoerd. Een middel, dat alleen moet worden ingezet als andere middelen onvoldoende werken om het lijden te verlichten.

Lijden verbonden met leven en sterven

Sterven is onderdeel van de gebrokenheid van ons aardse bestaan en lijden is onlosmakelijk verbonden met het leven en sterven. Waar het enerzijds een passende manier is om het lijden van de stervende te verlichten, is het sterven anderzijds een proces waarin je pijn, onrust en angst niet tegen elke prijs hoeft te vermijden. Net als de geboorte is de dood een heel bijzonder moment. Het is een overgang van de ene naar de andere werkelijkheid.
Het kan waardevol zijn om dat moment bewust mee te maken. Het is niet alleen een moment van lijden, het kan ook een moment zijn van hoop op een betere toekomst.

Palliatieve sedatie en euthanasie: kan sedatie ook verkeerd worden ingezet?

In tien jaar tijd is het aantal mensen dat palliatieve sedatie ontving bijna verdrievoudigd. Bij bijna 25 procent van alle sterfgevallen werd palliatieve sedatie gebruikt. De NPV vindt het belangrijk dat goed onderzocht wordt waar deze stijging vandaan komt. Het kabinet is momenteel met dit onderzoek bezig.
Zorgvuldigheid is erg belangrijk en de richtlijnen moeten goed worden gevolgd. Is dat het geval, dan werkt palliatieve sedatie niet levensbekortend. Toch wordt het weleens in verband gebracht met euthanasie. Er lijkt inderdaad een grijs gebied te bestaan tussen levensbeëindigend handelen en symptoombestrijding in de laatste levensfase. In 2015 werd bij 2 procent van het totaal aantal palliatieve sedaties deze handeling ingezet om het levenseinde te versnellen.

Goede communicatie met uw arts over het doel van de palliatieve sedatie is dan ook altijd belangrijk. Het doel van palliatieve sedatie is ernstig lijden te verlichten en niet het levenseinde te bespoedigen.

Stel gerust uw vragen aan de arts als u zich zorgen maakt, of neem contact op met de NPV-Advieslijn, zo nodig 24 uur per dag, 7 dagen per week.

Opvattingen

Hulpaanbod

De NPV zet zich al dertig jaar in voor de zorg voor het leven. Vanuit christelijk patiëntenperspectief zijn wij dé vraagbaak voor al uw ethische vragen. U kunt met deze vragen bij ons terecht voor een deskundig en persoonlijk advies. Wij beschikken over veel inhoudelijke informatie en een uitgebreid netwerk waarmee we u van dienst kunnen zijn. Wilt u graag met iemand doorpraten over palliatieve zorg? Neem dan contact op met de NPV-Advieslijn.

•Neem contact op met de NPV-Advieslijn, zo nodig 24/7
•Vraag een NPV-Levenswensverklaring aan
•Maak de digitale keuzehulp ‘Tijdig nadenken over het levenseinde’, waar we palliatieve sedatie uitgebreid bespreken

"De NPV heeft mij erg goed geholpen!"

We kunnen ons goed voorstellen dat u na het lezen van deze pagina nog vragen heeft. Bijvoorbeeld:

  • De huisarts van mijn moeder heeft voorgesteld om haar in slaap te brengen. Wat moeten wij hiermee?
  • Mijn vader heeft longkanker en heeft erge last van benauwdheid. Hij is erg bang voor nog ergere benauwdheid. Is sedatie een optie?
  • Mijn broer vindt het moeilijk om te zien dat onze vader stervend is. Nu wil hij dat de huisarts vader gaat sederen. Ik ben het er niet mee eens. Hoe ga ik hiermee om?

Voor deze vragen kunt u contact opnemen met de NPV-Advieslijn, zo nodig 24 uur per dag, 7 dagen per week.

NPV-Advieslijn

Gerelateerde nieuwsberichten

NPV en ECPM schrijven brochure over euthanasie en het legaliseren daarvan

18 augustus 2021

NPV en ECPM schrijven brochure over euthanasie en het legaliseren daarvan

In veel landen in Europa wordt er stevig gediscussieerd over euthanasie en het legaliseren daarvan. Vaak kijkt men naar Nederland: het eerste land ter wereld dat euthanasie legaliseerde. ‘Het goede voorbeeld’ van een samenleving waarin euthanasie een plek heeft gekregen. Maar veel beleidsmakers en andere partijen staan nog maar aan het begin van dit debat. Om ervoor te zorgen dat zij geïnformeerde beslissingen kunnen nemen over euthanasiekwesties in hun land geeft deze brochure meer informatie over de Nederlandse euthanasiepraktijk: hoe is deze ontstaan en hoe ziet ze er nu uit? Welke lessen kunnen er worden getrokken? De European Christian Political Movement (ECPM) en de NPV-Zorg voor het leven hebben allebei hun eigen expertise op dit terrein. ECPM heeft jarenlange politieke ervaring, de NPV houdt zich al jarenlang bezig met het doordenken van medisch-ethische kwesties, zoals euthanasie. De brochure is in het Engels geschreven. Hieronder vindt u een vertaling van het voorwoord en een link om de brochure te downloaden.

NPV-Themadag 2020 over dementie

08 oktober 2020

NPV-Themadag 2020 over dementie

De NPV-themadag voor vrijwilligers stond in het teken van omgaan met dementie en werd (vanwege de corona-maatregelen) verzorgd via een livestream.

1 op de 9 Nederlanders bang voor ongewilde euthanasie

05 oktober 2020

1 op de 9 Nederlanders bang voor ongewilde euthanasie

Veenendaal, 5 oktober 2020 – 81% van de Nederlanders vertrouwt erop in de laatste levensfase de behandeling en zorg te krijgen die bij hem of haar past. Toch is er werk aan de winkel: 1 op de 9 Nederlanders is bang een sluiproute voor euthanasie te ontvangen en de bekendheid met palliatieve sedatie is gering.