Gezondheidstests

Het wordt steeds makkelijker om zelf een medische test te doen. Dat kan variëren van een vragenlijst op internet tot een DNA-onderzoek of een ‘total bodyscan’. De testen zijn vaak makkelijk verkrijgbaar. Dat brengt kansen en gevaren met zich mee, op medisch én op ethisch gebied. Hoe verhoudt zich dit tot goede zorg?


In het kort 

  • Gezondheidstests (of ‘health checks’) zijn medische onderzoeken die iemand zonder medische aanleiding doet.
  • De kwaliteit van gezondheidstests kan erg verschillen.
  • De NPV vindt het belangrijk dat er voldoende voorlichting is over de kwaliteit en het nut van gezondheidstests.
Gezondheidstests

Informatie

Wat is een gezondheidstest?

Gezondheidstests zijn medische onderzoeken die je zelf kunt uitvoeren of door een bedrijf kunt laten doen. Je hebt daarvoor geen verwijzing van een arts nodig. Een gezondheidstest is ook iets anders dan een bevolkingsonderzoek, want dat is voor een specifieke categorie mensen. Een gezondheidstest is er voor iedereen. Een gezondheidstest wordt ook wel health check of gezondheidscheck genoemd. Je kunt een gezondheidstest soms kopen bij de drogist of de apotheek. Andere gezondheidstests worden aangeboden op internet of door commerciële bedrijven.

Welke gezondheidstests zijn er?

Online gezondheidstests en vragenlijsten

Op internet zijn er veel vragenlijsten over gezondheid te vinden. Zo kun je bijvoorbeeld te weten komen hoe groot de kans is dat je hooikoorts hebt, of een depressie. Ook kun je testen of je in de overgang bent. En als je wilt weten welk huidtype je hebt, kun je dat ontdekken aan de hand van een test. Na het beantwoorden van een aantal vragen ziet u vaak direct de uitslag. Bij een test die aangeboden wordt door een commercieel bedrijf moet u soms eerst een e-mailadres invullen. Zo is het makkelijker om bijvoorbeeld nieuwsbrieven te versturen die bij uw situatie aansluiten.

Gezondheidstests op lichaamsmateriaal

Voor sommige tests is speeksel, wangslijmvlies, urine of bloed nodig. Deze lichaamsmaterialen geven informatie over (risico’s op) een bepaalde ziekte. Een paar voorbeelden van zo’n gezondheidstest op lichaamsmateriaal die u zelf kunt doen, zijn:

  • Een urinetest. Met deze zelftest kun je ontdekken of je een blaasontsteking hebt.
  • Een bloedsuikertest, waarmee je kunt kijken of je diabetes hebt.
  • Een cholesteroltest (is het cholesterolgehalte te hoog of juist te laag?)
  • Een allergietest voor verschillende soorten allergieën.

Soms moet er lichaamsmateriaal of de test zelf opgestuurd worden naar een laboratorium. Na een paar dagen of weken krijg je de uitslag thuis toegestuurd. Denk bijvoorbeeld aan zelftesten voor seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s) of DNA-testen.

Total body scan

Bij een total body scan wordt je hele lichaam onderzocht aan de hand van MRI- en CT-scans. In Nederland mag een total bodyscan niet buiten de huisarts om worden uitgevoerd. Maar er zijn wel bedrijven in Nederland die een total bodyscan aanbieden. De intake kun je dan vaak in Nederland doen, de scan zelf gebeurt in het buitenland. ‘Een APK voor je lichaam’ wordt zo’n scan vaak genoemd.

Waar moet ik over nadenken?

Een gezondheidstest kan een makkelijke manier zijn om informatie te krijgen over je lichaam. Je hoeft niet naar de dokter en je kunt testen zonder dat iemand dat weet. De uitslag van de test kan ervoor zorgen dat je gezonder gaat leven of naar de huisarts gaat. Zonder de test had je dat misschien niet gedaan.
Maar voorzichtigheid is wel belangrijk. De kwaliteit van gezondheidstests verschilt behoorlijk. Dat komt omdat er weinig eisen worden gesteld aan gezondheidstests. Een vragenlijst op internet kan door iedereen worden gemaakt, maar zijn vaak niet gecontroleerd. Andere zelftests hebben soms een keurmerk, maar ook dan is niet altijd duidelijk hoe betrouwbaar een test is.

Soms kloppen uitslagen niet. Je bent dan onterecht ongerust of juist onterecht opgelucht. En voor veel mensen is niet duidelijk wat de uitslag precies betekent. Het kan dan uiteindelijk alsnog goed zijn om naar de dokter te gaan.

Een bijzondere test die we hier graag nog willen noemen is een DNA-test. DNA bevat veel informatie over ons lichaam en wordt van generatie op generatie doorgegeven. Een DNA-test kan iets vertellen over stofwisseling, sportieve aanleg of (de kans op) ziektes. DNA-testen worden soms ook gebruikt om te kijken waar je vandaan komt of welke familiebanden je hebt. Maar het gebruik van commerciële testen wordt door experts afgeraden. De testen zijn vaak niet betrouwbaar en je wordt onvoldoende begeleid. Maar een uitslag kan wel veel invloed hebben op je leven. Als u een vraag hebt waar misschien DNA-onderzoek voor nodig is, kunt u het beste naar de huisarts gaan en daar uw vraag bespreken. Op deze pagina kunt u meer lezen over DNA en DNA-tests.

Ik overweeg een gezondheidstest te doen. Waar moet ik op letten?

Een aantal vragen waar u over na kunt denken, zijn:

  • Hoe belangrijk is het gezondheidsprobleem waar ik mij op wil laten testen?
  • Wat kan en wil ik met de uitkomsten? Bijvoorbeeld vervolgonderzoek, familie informeren, behandel- en leefstijlmogelijkheden…
  • Wat is de betrouwbaarheid van de test? Is daar iets over bekend?
  • Wat zijn de voor- en nadelen van de test? Lichamelijk, psychisch en financieel?

De NPV schreef een brochure over de voor- en nadelen van een gezondheidstest met een checklist die helpt bij uw overweging om wel of niet te testen. Klik hier om de brochure te lezen.

Opvattingen

Goed zorgen voor je lichaam: grenzen en beperktheid

Het is belangrijk om goed voor je lichaam te zorgen en daarin je verantwoordelijkheid te nemen. Tegelijkertijd moeten wij ook onze grenzen en beperktheid kennen. Ons leven ligt in Gods handen en voor veel zaken hebben we anderen nodig. Bijvoorbeeld om een goede diagnose te stellen. Bij serieuze zorgen kan een gezondheidstest een steuntje in de rug zijn, maar ook dan blijft de hulp van een professionele zorgverlener het belangrijkst.

Opvattingen

Goede informatievoorziening

Daarnaast vindt de NPV het belangrijk dat iedereen goed nadenkt over de keuze om wel/niet een gezondheidstest te (laten) doen. Vanuit het principe ‘beschermwaardigheid van het leven’ is het belangrijk dat gezondheidstesten gezondheid en welzijn bevordert. Om dit te bepalen is goede informatievoorziening nodig. Maar die is er nu nog lang niet altijd. De NPV heeft daarvoor verschillende keren aandacht gevraagd aan de Tweede Kamer en de staatssecretaris. En we schreven een voorlichtingsbrochure om mensen te helpen bij het maken van de keuze of ze wel of geen gezondheidstest gaan doen. Kijk hiervoor bij ‘Meer weten’.  

Wil ik alles weten?

Sommige christenen leven met de overtuiging dat gezondheidsonderzoek op gespannen voet staat met de voorzienigheid van God: ze willen niet vooraf bekijken of ze een mogelijke ziekte hebben, maar leven uit Gods hand ontvangen. Dat is hun goed recht. De NPV vindt het belangrijk dat dit ‘recht op niet weten’ altijd gewaarborgd wordt. En als iemand wel een zelftest wil doen, is het belangrijk dat er zorgvuldig omgegaan wordt met privacygevoelige, medische gegevens.

Risico: de zorg onder druk

Een ruime 10 procent van de Nederlanders heeft wel eens een gezondheidstest uitgevoerd. Steeds meer mensen vinden gezondheid erg belangrijk en doen er veel aan om ziekten te voorkomen of alles te weten. Maar als we vaak gezondheidstesten gaan gebruiken, kan dit wel zorgen voor extra druk op de zorg. Iemand die schrikt van een uitslag van een gezondheidstest of niet goed weet wat de uitslag precies betekent, stelt onnodige vragen aan de zorg. Dit kan zorgen voor wachtlijsten, tekort aan personeel en stijgende zorgkosten. De Gezondheidsraad waarschuwt dat de ‘gewone’ zorg hierdoor onder druk kan komen te staan.*

*Bron: ‘Doorlichten doorgelicht’, Gezondheidsraad 2015, pag. 69. 

Hulpaanbod

De NPV helpt u graag als u vragen hebt over dit onderwerp.

"Door het gesprek kwam er orde in de chaos. Bedankt!"

We kunnen ons goed voorstellen dat u na het lezen van deze pagina nog vragen heeft. Bijvoorbeeld:  

  • Is het in mijn situatie zinvol om een gezondheidstest te doen? Of kan ik beter naar de huisarts?
  • Hoe weet ik of de zelftest waar ik over nadenk, betrouwbaar is?
  • Mijn tante laat een total body scan doen. Wat moet ik hiervan vinden?

Voor dit soort persoonlijke vragen is er de NPV-Advieslijn. De medewerkers staan u graag te woord, waar nodig 24 uur per dag, 7 dagen per week. U kunt contact opnemen via telefoon, e-mail of chat.

NPV-Advieslijn

Gerelateerde nieuwsberichten

Wilt u ook nieuwsberichten tonen van een afdeling bij u in de buurt?

NPV: genoeg argumenten om vast te houden aan de huidige beraadtermijn

02 juni 2021

NPV: genoeg argumenten om vast te houden aan de huidige beraadtermijn

Recent diende Kamerlid Rob Jetten (D66) een voorstel in om de verplichte minimale beraadtermijn voor de afbreking van zwangerschappen af te schaffen. Op dit moment duurt deze bedenktijd voor abortus minimaal 5 dagen. Het voorstel vraagt niet 0m de beraadtermijn helemaal af te schaffen, maar om deze flexibel te maken. Maar een vaste beraadtermijn heeft veel voordelen, zegt de NPV in een brief hierover naar de vaste Kamercommissie Volksgezondheid, welzijn en sport.

Terugblik: Algemene Ledenvergadering en NPV-lezing 2021

22 mei 2021

Terugblik: Algemene Ledenvergadering en NPV-lezing 2021

Op donderdag 20 mei 2021 hebben de Algemene Ledenvergadering en de NPV-lezing plaatsgevonden op het landelijk bureau in Veenendaal. Een aantal bestuursleden en medewerkers was aanwezig en belangstellenden konden meekijken en -doen via een livestream.

Inbreng NPV voor de kabinetsformatie

19 mei 2021

Inbreng NPV voor de kabinetsformatie

Een nieuwe kabinetsformatie in een bijzondere tijd biedt mogelijkheid voor reflectie op de huidige gezondheidszorg en herziening van het beleid. De huidige maatschappelijke ontwikkelingen vragen juist nu om investering in liefdevolle en verantwoorde zorg voor het leven.

Daarom hebben we een brief gestuurd aan de informateur met 6 punten die van groot belang zijn om mee te nemen bij de vorming van een nieuw kabinet. Daarin vragen we aandacht voor mantelzorgers en vrijwilligers, voor bescherming van het gehavende en voltooide leven en voor het prille begin van het leven. Ook pleiten we voor persoonlijk zeggenschap over eigen DNA-materiaal en voor vrije keuze voor vaccinatie. Met deze brief willen we ook in dit formatieproces opnieuw de beschermwaardigheid van elk mensenleven, in alle facetten van de zorg, onder de aandacht brengen.

Lees hier de brief