02 april 2026
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport reageert op zorgen van de Nederlandse Patiëntenvereniging (NPV) over een voorstel om de Embryowet aan te passen. Door nieuwe wetenschappelijke technieken kunnen onderzoekers tegenwoordig modellen of structuren maken die lijken op embryo’s (ELS). De huidige wet zegt niet duidelijk welke regels daarvoor gelden. Daarom wil de regering de definitie van “embryo” in de wet aanpassen, zodat duidelijk is wanneer deze modellen onder dezelfde regels vallen als echte embryo’s. De NPV dankt het kabinet voor de reactie op haar brief over de definitiewijziging van embryo’s.
*️⃣ De NPV vindt allereerst dat de huidige wettelijke definitie van een embryo al niet klopt. Ook de nieuwe definitie draagt bij aan verwarring over wat menselijk leven is. De regering legt uit dat de juridische definitie niet bedoeld is om te bepalen wanneer menselijk leven begint, maar om duidelijk te maken welke regels op welk soort onderzoek van toepassing zijn.
*️⃣ De NPV geeft aan dat het wetsvoorstel ‘bescherming’ zegt te bieden aan ELS door het onder de definitie van het embryo te laten vallen, maar stelt vast dat het voorstel aan dit doel voorbijschiet – of dat dit niet het doel heeft kunnen zijn, omdat het kweekverbod niet op ELS van toepassing is verklaard. Dit terwijl het kweekverbod de grootste bescherming is die de Embryowet te bieden heeft. Volgens het kabinet blijft er voldoende bescherming bestaan, zoals een ontwikkelingsgrens van veertien dagen en verplichte medisch ethische toetsing.
*️⃣ De NPV wijst erop dat, als een wetsvoorstel tot opheffing van het kweekverbod ook door de Eerste Kamer wordt aangenomen, gekloonde embryo’s (d.m.v. celkerntransplantatie) tot stand mogen worden gebracht om daar cellen en weefsels uit te oogsten. Voor dit doel zouden dus, in theorie, ook intacte ELS tot stand mogen worden gebracht. De NPV noemt in dit verband het mogelijke streven van onderzoekers om vanuit deze ELS complexe organen te kweken. Het kabinet acht dit echter om verschillende redenen geen reële mogelijkheid (punt 1, zie onder). Immers, juist voor het tot stand brengen van deze ELS zijn diezelfde pluripotente stamcellen nodig (punt 2, zie onder). Ook verwacht het kabinet niet dat onderzoekers met deze modellen organen kunnen gaan kweken; daarvoor kunnen de modellen simpelweg niet ver genoeg ontwikkelen (punt 3, zie onder).
*️⃣ De NPV benoemt dat een ELS kan worden gezien als een kloon van het individu wiens lichaamscellen zijn gebruikt. Het valt de NPV op dat de regering het woord ‘kloon’ desondanks niet gebruikt bij het omschrijven van ELS. De regering vestigt de aandacht op het feit dat klonen met een reproductief doel (voortplanting) verboden is en ook met dit wetsvoorstel verboden blijft.
*️⃣ Ook reageert het kabinet op opmerkingen van de NPV over termen zoals “intact” en “niet intact”. Volgens internationale richtlijnen worden deze termen anders gebruikt, maar het kabinet legt uit dat het wetsvoorstel hier al rekening mee houdt en aansluit bij de nieuwste wetenschappelijke inzichten.
*️⃣ Tot slot benadrukt het kabinet dat het voorstel niet bedoeld is om nieuwe, risicovolle experimenten toe te staan. Het doel is juist om regels te maken voor situaties waar nu onduidelijkheid bestaat. De regering vindt dat het wetsvoorstel een goede balans biedt tussen bescherming van beginnend menselijk leven en ruimte voor wetenschappelijk onderzoek.
➡️De NPV verwijst als reactie op de gemaakte punten terug naar haar brief. Aanvullend benadrukt de NPV bij punt 1 (zie hierboven) dat ondanks dat het kabinet dit nog geen reële mogelijkheid acht, het een belangrijk doel en onderzoeksveld is.[1] Daarnaast zijn er, in reactie op punt 2 (zie hierboven), twee manieren om ELS te maken: van een cel van een volwassene (bijvoorbeeld een huidcel) of van een (embryonale) stamcel (ESC). Bij volwassen cellen moeten deze eerst geherprogrammeerd worden naar geïnduceerde pluripotente stamcellen (iPSC’s). ELS kunnen dus worden gemaakt van volwassen cellen – door ze te te herprogrammeren naar iPSC’s. Verder is het, refererend aan punt 3 (zie hierboven), door de 14-dagengrens (die overigens ook ter discussie staat) nog niet mogelijk om organen te ontwikkelen, maar wel de voorlopercellen van die organen.[2]
Klik hier voor de brief van het kabinet, de publiekssamenvatting en de nota van VWS.
Noten
[1] Naast de bronnen genoemd in de brief, nog de volgende: Stem Cell and Synthetic Embryo Models: Advances, Applications, and Ethical Considerations – PMC; Fu, J., Warmflash, A., & Lutolf, M. P. (2021). Stem-cell-based embryo models for fundamental research and translation. Nature Materials, 20(2), 132–144. [DOI] [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]; ‘Synthetic’ embryo with brain and beating heart grown from stem cells by Cambridge scientists; From clones to synthetic embryos | Life Medicine | Oxford Academic.
[2] Embryo’s uit het lab – NEMO Kennislink.
