Chris Develing
Beleidsadviseur Onderzoek & Beleid
25 maart 2026
Deze week lanceerde huisarts en seksuoloog Peter Leusink een website waar vrouwen online abortuspillen kunnen krijgen via de apotheek. Volgens de website is een echo meestal niet nodig en zal er alleen een telefonisch gesprek zijn als de arts vragen heeft. De kritiek liet niet lang op zich wachten: ethici en artsen, persoonlijk en onder de vlag van de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) noemden de aanpak zowel onnodig als gevaarlijk. Het online verstrekken van abortuspillen is bovendien in strijd met de zorgvuldigheidseisen in de abortuswet.
In het Radio 1 programma Dit is de Dag verklaarde Leusink dat hij abortus “laagdrempeliger” wil maken. Hij wees erop dat vrouwen in bijvoorbeeld Friesland of Drenthe soms een dag vrij moeten nemen om naar een abortuskliniek te reizen. Dat argument klinkt vooral als een echo van de Amerikaanse situatie, waar afstanden tussen staten enorm kunnen zijn. Maar in Nederland gaat het zelden om meer dan een paar uur reistijd. Dit is niet uitzonderlijk: veel vormen van zorg zijn tegenwoordig geconcentreerd en vragen van patiënten flinke reistijd.
Ook de wetgeving rondom abortus staat op gespannen voet met Leusinks initiatief. Daarin staat dat de arts zich ervan moet vergewissen ‘… dat de vrouw haar verzoek heeft gedaan en gehandhaafd in vrijwilligheid …’. Ook moet de arts de vrouw bijstaan ‘… door het verstrekken van verantwoorde voorlichting over andere oplossingen van haar noodsituatie dan het afbreken van de zwangerschap.’ Die zorgvuldigheidseis kan een serieuze arts niet afdoen met een vinkje op een online vragenlijst.
Een belangrijk aandachtspunt is dan ook de mogelijkheid van dwang. Er zijn in de praktijk mannen veroordeeld omdat zij tegen de wil van hun partner een abortus probeerden op te wekken door hen ongemerkt een abortuspil toe te dienen. Hoe aantrekkelijk wordt het voor zulke personen dat pillen nu via een online vragenlijst te verkrijgen zijn, zonder fysieke ontmoeting? Uit onderzoek van Fiom blijkt dat 1 op 10 vrouwen, binnen hun hulpverlening voor abortusverwerking, zegt dat de abortus niet haar eigen besluit was en 1 op 5 vrouwen zegt grotendeels gestuurd te zijn in de keuze voor de ingreep.
Een ander groot probleem van dit initiatief is het ontbreken van daadwerkelijk contact tussen arts en vrouw. Abortusartsen benadrukken dat het cruciaal is om een echo te laten uitvoeren voor iedere abortus. Anders weet je immers niet zeker hoe ver de zwangerschap is. Ondanks het feit dat Leusink ons op het hart drukt ‘vrouwen gewoon te vertrouwen’, blijkt uit ervaringen in het buitenland dat het mis kan gaan als de vrouw liegt over de zwangerschapsduur. Carla Foster, uit het Verenigd Koninkrijk, zei tijdens een videoconsult dat ze nog voor de limiet van 10 weken was, terwijl ze in werkelijkheid 32 weken zwanger was. Ze kreeg de pillen thuisgestuurd. Ze kwam hierdoor in ernstig levensgevaar en beviel in het ziekenhuis van haar doodgeboren kind.
Het ontbreken van een echo vergroot mogelijk ook het risico op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap die ongemerkt doorgroeit. Dit kan levensgevaarlijk zijn voor de vrouw. Bovendien maskeert de abortuspil de symptomen van zo’n ectopische zwangerschap. Op het label van mifepriston, de eerste abortuspil in de kuur, staat niet voor niets dat het nooit mag worden ingenomen bij vermoeden van zo’n situatie. Maar de artsen achter dit nieuwe initiatief kunnen zo’n situatie niet uitsluiten en dat is vragen om problemen. Toegegeven, zo’n situatie komt weinig voor en er zijn ook andere symptomen die een vermoeden kunnen geven. Maar als het misgaat is de prijs, namelijk het overlijden van de vrouw, immens.
Als het gaat om complicaties, zien we in het Verenigd Koninkrijk een flinke stijging sinds daar tijdens de coronapandemie werd overgegaan op Telemedicine, oftewel zorg op afstand, zonder lichamelijk onderzoek. Het aantal keer dat de ambulance werd ingezet na het innemen van abortuspillen werd sindsdien drie maal zo hoog. Uit een gelekte e-mail van de NHS, het Britse zorgorgaan van de overheid, blijkt dat artsen intern alarm sloegen vanwege de stijging van het aantal complicaties, waarbij twee vrouwen het leven lieten. En dat terwijl minder dan één op de vijf complicaties bij abortus in het Verenigd Koninkrijk wordt gerapporteerd.
Abortus doodt altijd een ongeboren mens – dat is het doel van de ingreep. Dat dit nu nóg laagdrempeliger wordt, valt te betreuren door een ieder die het ongeboren kind beschermwaardig acht. Maar ook wie daar géén moeite mee heeft, zou zich moeten uitspreken tegen deze behandelvorm, die meer wegheeft van een online pizzabestelling dan van zorg.
Chris Develing | beleidsadviseur NPV – Zorg voor het Leven
