Embryo-onderzoek

In Nederland mogen wetenschappers onder bepaalde voorwaarden menselijke embryo’s gebruiken voor wetenschappelijk onderzoek. Na het onderzoek worden de embryo’s vernietigd (weggedaan). Omdat een embryo waardevol menselijk leven is, past embryo-onderzoek niet bij de beschermwaardigheid die zij verdienen.


In het kort 

  • Embryo-onderzoek mag in Nederland alleen met embryo’s die over zijn na een ivf-behandeling. Deze embryo’s worden ‘restembryo’s’ genoemd.
  • Er komt steeds meer discussie over de vraag of embryo’s speciaal voor onderzoek gekweekt mogen worden. Nu mag dat nog niet in Nederland.
  • Embryo-onderzoek heeft vaak te maken met andere medisch-ethisch ingewikkelde thema’s. Zoals kiembaanmodificatie, het doneren van eicellen, embryoselectie en ivf.
  • Heeft u behoefte aan een lezing, toerusting of extra leesmateriaal over dit onderwerp? Ga naar de NPV-Academie!

[Tekst loopt door onder de afbeelding]

Embryo-onderzoek

Informatie

Wanneer mag embryo-onderzoek?

  • Embryo-onderzoek moet in Nederland voldoen aan een aantal regels die in de Embryowet staan. We zetten de belangrijkste regels op een rij.
  • Wetenschappers mogen alleen embryo’s gebruiken die over zijn na een vruchtbaarheidsbehandeling (ivf). Deze worden ‘restembryo’s’ genoemd. Bij een ivf-behandeling worden meerdere eicellen en zaadcellen bij elkaar gebracht, waardoor er meerdere embryo’s kunnen ontstaan. Deze embryo’s worden niet altijd allemaal in de baarmoeder teruggeplaatst. De mensen van wie deze embryo’s zijn, kunnen dan toestemming geven om ze te gebruiken voor onderzoek. Lees meer over een embryo-besparende methode van ivf op onze themapagina ivf.
  • Wetenschappers mogen geen embryo’s speciaal voor onderzoek kweken.
  • Wetenschappers mogen embryo’s niet langer dan veertien dagen laten ontwikkelen in het laboratorium. De embryo’s moeten bij uiterlijk veertien dagen worden vernietigd.
  • Embryo-onderzoek is alleen toegestaan als het kennis oplevert die nuttig is in het medisch domein.
  • Als het onderzoeksdoel ook bereikt kan worden zonder embryo’s, moeten wetenschappers dat doen.
  • Er zijn landen die embryo-onderzoek helemaal verbieden. In de EU zijn dit Duitsland, Oostenrijk en Italië.

Mag je speciaal voor onderzoek embryo’s maken?

Al langere tijd pleiten wetenschappers ervoor om embryo’s speciaal voor onderzoek te mogen kweken. Zij kunnen bepaalde dingen nu niet of niet goed onderzoeken. Ze willen bijvoorbeeld embryo’s kweken voor onderzoek om ivf te verbeteren. Of voor onderzoek naar het aanpassen van DNA in embryo’s. Met dit laatste kunnen erfelijke ziektes mogelijk voorkomen worden. Daarnaast willen sommige onderzoekers dat zij embryo’s mogen doorkweken tot 28 dagen, dus vier weken, in plaats van veertien dagen.

In 2017 was toenmalig minister Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) van plan om embryokweek toe te staan. Dat is niet doorgegaan, omdat kabinet Rutte III dat daarna regeerde, dit niet wilde. Het thema blijft echter op de politieke agenda staan. Kabinet-Rutte IV heeft in het coalitieakkoord afgesproken dat de fracties van VVD en D66 een initiatiefwetsvoorstel zullen voorbereiden om embryokweek toe te staan. Het concept van dit wetsvoorstel is inmiddels openbaar gemaakt. Deze wet zal alleen niet behandeld worden tijdens de regeerperiode van dit kabinet. Verder vraagt het kabinet de Gezondheidsraad om advies over het opschuiven van de veertiendagengrens.

In de meeste EU-landen, waaronder Nederland, is onderzoek alleen toegestaan met embryo’s die over zijn van vruchtbaarheidsbehandelingen. In Duitsland, Oostenrijk en Italië is onderzoek met embryo’s helemaal verboden. Het creëren van embryo’s voor onderzoek is in de EU alleen wettelijk toegestaan in België en Zweden.

Opvattingen

Een embryo is geen onderzoeksmateriaal, maar waardevol beginnend menselijk leven

Ooit waren u, jij en ik allemaal een embryo. Embryo’s zijn de jongste vorm van het menselijk leven en heel bijzonder. De embryonale periode hoort helemaal bij de levenscyclus van een mens, net als de puberteit en peuterfase. Daarom moeten we het embryo niet onderwaarderen, maar het zien in de eenheid van het menselijk bestaan. God is de Schepper van het leven en kent ieder mens al vanaf het eerste begin. Psalm 139 verwoordt het zo: ‘Want U hebt mijn nieren geschapen, mij in de schoot van mijn moeder geweven. (…) Uw ogen hebben mijn ongevormd begin gezien.’ Ook in Jeremia 1 staat dat God Jeremia al kende, voordat Hij hem in de moederschoot vormde. Embryo-onderzoek (en de vernietiging van embryo’s nadat er mee is geëxperimenteerd) staat haaks op de beschermwaardigheid van het leven.

Opvattingen

Hoewel embryo-onderzoek kan bijdragen aan het bestrijden van ziekten, wat in zichzelf een goed doel is, weegt dit niet op tegen het feit dat hiervoor beginnend mensenleven wordt vernietigd. Dit geldt zowel voor onderzoek met embryo’s die overblijven na ivf als met kweekembryo’s. De NPV vindt dat artsen bij iv niet meer embryo’s zouden moeten laten ontstaan, dan ze in de baarmoeder terugplaatsen (lees hier meer).

Embryo’s kweken

Het kweken van embryo’s voor onderzoek gaat nog een stap verder dan het onderzoek met embryo’s die overblijven na ivf. Het enige doel waarmee ‘kweekembryo’s’ gemaakt worden, is het onderzoek. Embryo’s zie je dan als materiaal, niet als beginnend menselijk leven. Los van dat dit geen recht doet aan de waarde die embryo’s verdienen, ziet de NPV een groot risico van grensverschuivingen. Wanneer je de brug over bent om embryokweek toe te staan, zijn er altijd nobele en interessante doelen te bedenken waarom méér kweek mogelijk zou zijn. Het toestaan van embryokweek zet de deur open naar allerlei omstreden onderzoek dat nieuwe dilemma’s met zich meebrengt.

Een ethisch en praktisch ingewikkelde vraag hierbij is hoe de eicellen voor de ‘kweekembryo’s’ vervolgens verkregen zouden moeten worden. Eicellen kunnen alleen verkregen worden als vrouwen ze doneren. En dat is niet niks. Daarvoor moeten vrouwen een behandeling met hormonen ondergaan om de eicellen te laten rijpen. Vervolgens moeten de eicellen geoogst worden. Dit is een lichamelijk belastende behandeling voor vrouwen. Ook heeft het (kleine) gezondheidsrisico’s.

In Nederland kunnen vrouwen nu al eicellen doneren voor wensouders die zelf geen geschikte eicellen hebben. Dat gebeurt niet zo vaak, omdat vrouwen dat niet willen. Er is daardoor een lange wachtlijst voor wensouders. Dit roept de vraag op of er wel vrouwen bereid zullen zijn eicellen te doneren voor onderzoek. Het promoten van eiceldonatie is in elk geval ethisch zeer omstreden.

Hulpaanbod

De NPV zet zich al dertig jaar in voor de zorg voor het leven. Vanuit christelijk patiëntenperspectief zijn wij dé vraagbaak voor al uw ethische vragen. U kunt met deze vragen bij ons terecht voor een deskundig en persoonlijk advies. Wij beschikken over veel inhoudelijke informatie en een uitgebreid netwerk waarmee we u van dienst kunnen zijn.

  • Wilt u graag met iemand doorpraten over embryo-onderzoek? Neem dan contact op met de NPV-Advieslijn.

Gerelateerde nieuwsberichten

Bijdrage NPV voor verkiezingsprogramma’s: ‘Bescherm het leven’

02 augustus 2023

Bijdrage NPV voor verkiezingsprogramma’s: ‘Bescherm het leven’

In november zijn er nieuwe verkiezingen voor de Tweede Kamer. Wat de NPV betreft laten de politieke partijen in hun verkiezingsprogramma’s zien dat zij kiezen voor de zorg voor en de beschermwaardigheid van het leven. In een brief aan de partijen heeft de NPV daarvoor aandachtspunten meegegeven.

Inbreng NPV bij commissiedebat medische ethiek en orgaandonatie

28 juni 2023

Inbreng NPV bij commissiedebat medische ethiek en orgaandonatie

Op 28 juni vindt er een commissiedebat plaats vanuit het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Op de agenda staan onder meer het dier als donor, embryokweek en euthanasie bij psychisch lijden. In een schriftelijke bijdrage aan het debat doet de NPV oproepen, namelijk:

NPV reageert op wetsvoorstel embryokweek: ‘Embryo’s zijn té waardevol’

12 juni 2023

NPV reageert op wetsvoorstel embryokweek: ‘Embryo’s zijn té waardevol’

VVD en D66 stellen voor embryokweek mogelijk te maken. Embryokweek voor onderzoek is nu verboden. De twee partijen willen dat verbod opheffen.