Heet van de naald
Blog van Seldenrijk
Vuvuzela, eenheidsdenken en doodscultuur
Waar de jongste wereldkampioenschappen voetbal (WK) al toe kunnen leiden. Winnaars en verliezers. Natuurlijk, maar daar gaat het mij niet om. Ineens weet ik het. Vuvuzela’s, ik had er nog nooit over gehoord. Heel veel maken ze duidelijk. Ze domineren het WK. Inderdaad, maar ze blijken ook – en voor mij vooral – een symbolische functie te hebben. Ik heb het hier inderdaad over de vuvuzela, een blaasinstrument, een soort trompet met een geluidsdruk van 131 dB aan de hoorn van het instrument. Het instrument is vooral populair onder voetbalfans in Zuid-Afrika. En naar aanleiding van het WK nu ook in veel andere landen.
En dan: ‘teveel dokters kiezen de dood’. Ze ondervinden veel werkgerelateerde stress. Artsen hebben een verhoogd risico op burn-out, depressie, misbruik van verdovende middelen én suïcide. Dat meldt het jongste nummer van het artsenblad Medisch Contact. Een redelijk duurzame wens om te sterven dus. Maar ze praktiseren nog en zijn nog geen 70-plus. Daarom zien we hún dood niet als ‘het voorrecht’ dat het Burgerinitiatief Uit Vrije Wil bepleit, dat vanuit de mythe van zinloosheid wettelijke legitimering voorbereidt. Een actie van verwende babyboomers. Voor hén heeft niets nog betekenis: genot is het enige intrinsieke, wezenlijke goed. Zíj zijn de profeten van een neo-liberale moraal. Zíj pushen een zogenaamde emancipatie, een zogenaamde non-discriminatie en een zogenaamde vrijheid. Gezien de uitslag van verkiezingen blijkt dit denken te werken als een ‘knuffelhormoon’. Maar dempt het niet – net als het vertrouwenwekkende hersenhormoon oxytocine – alarmsignalen? En werkt het niet – net als oxytocine – buiten de eigen kring ook juist leedvermaak en agressie in de hand? Een neo-liberale doodsteek voor verdraagzaamheid en solidariteit dus? Is de agressieve verwijdering van religie uit het publieke leven, van de resten van onze joods-christelijke en klassiek humanistische cultuur niet schokkend? Laat onze cultuur zichzelf verdwijnen? Waar komen we terecht?
In feite is het een dictatuur met slechts één thema: het monopolie van een neo-liberaal eenheidsdenken. Niet alleen gelegaliseerde abortus in noodsituaties, maar zelfs reclamespotjes voor abortus als ‘geneeskundige’ (?) handeling (in Engeland). Niet alleen vrijheid om bijvoorbeeld homoseksueel te leven en te trouwen. Niet alleen vrijheid om uit het leven te mogen stappen, al ben je kerngezond. Nee, wat in Nederland niet normaal is, moet de laatste decennia normaal worden gevonden. En dat niet alleen, er is ook een morele dwang naar anderen om mee te werken aan ‘mijn’ abnormale zelfbeschikking, de morele plicht om ‘mijn’ opvatting in elke organisatie en zelfs in elke kerk (waarvan ik niet actief deel uitmaak) officieel te laten accepteren. Een overheersende en fundamentalistische afgoderij, die geen andere geluiden toelaat, die niets naast zich duldt. Vanuit de moderne landbouw weten we toch dat een monocultuur van bijvoorbeeld alleen tarwe uitsluitend met bestrijdingsmiddelen in stand blijft, terwijl een natuurlijk of ecologisch systeem veelvormig en zelfordenend is? Is die morele dwang niet dodelijk voor de natuurlijke veelvormigheid en voor de natuurlijke zinservaring en dus lichtzinnig en dus onverantwoord?
Terug naar de vuvuzela. ’t Is geen kwestie van smaak, maar een feitelijke constatering bij het WK. Ze veroorzaken een aanhoudend en door velen als irritant ervaren geluid. Als een gigantische zwerm woedende bijen. Ze overstemmen alles, zelfs het fluitsignaal van de scheidsrechter. Dan gaan er toch essentiële dingen mis? Is de genoemde neo-liberale moraal ook niet als een allesoverheersend getoeter van een symbolische vuvuzela? Dat we bijvoorbeeld zelfs tegen religieuze of rationeel filosofische grenzen in zelfbeschikking kiezen voor de dood? Hoe komt het dat zoveel mensen dit geluid niet meer als irritant ervaren en zelfs pleiten voor de doodscultuur van paars-plus? Wat mankeert er aan de analyse van de Amerikaanse socioloog en cultuurcriticus Philip Rieff (1922-2006): waar geen verboden meer gelden en er geen morele grenzen meer zijn, is de dood heer en meester? Is cultuur niet nodig om mensen een halt toe te roepen, om grenzen te stellen aan hun begeerten? Rest er zonder God, zonder transcendente wet nog iets anders dan de dood? Het ‘nee!’ tegen de dood is de grens der grenzen, aldus Rieff.
En welke macht, welke afgod overheerst als symbolische vuvuzela mijn denken? Zodat ik de roep om zorg en aandacht van de naaste in mijn omgeving, van ongewenst zwangeren of van die dokters in nood, van de zwakken in onze samenleving en van de misdeelden elders in de wereld niet meer hoor? Waardoor ik als het ware leef in een roes, bedwelmd voor de werkelijkheid? Heeft dit geen demonische trekken? Doet dit niet denken aan een in de Bijbel beschreven demonische macht, die doof en stom en als dood maakt? Die volgens de Bijbel alleen door Jezus is te overwinnen?