Heet van de naald
Blog van Seldenrijk
Relevant en ZORG
De titel verwijst – in alfabetische volgorde – naar twee periodieken. Deze periodieken zijn – in níét alfabetische volgorde – van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) en van de NPV. De NVVE heeft een vrij elitaire achterban met veel ouderen, terwijl de NPV is opgebouwd uit alle geledingen van de samenleving en de gemiddelde leeftijd van de leden ongeveer 50 jaar is. Beide periodieken gaan in op beslissingen rond het levenseinde, waarbij de NPV ook een veel breder blikveld hanteert. En wat het levenseinde betreft: het gaat de NPV om het leven en de beleving daarvan, terwijl de NVVE zich beperkt tot de beleving. De NPV richt zich op zorg voor het leven en dus ook op de best mogelijke omstandigheden voor een natuurlijk sterven, terwijl het de NVVE eigenlijk uitsluitend gaat om de dood. De NPV gaat het om het dragen van relationele verantwoordelijkheid en de NVVE gaat het om het individualistische zelfbeschikkingrecht.
In dat ‘smalle’ NVVE-denken wordt dit jaar het tweede jubileum van de Euthanasiewet gevierd. ‘Feest?’, vraagt het redactioneel van Relevant. Inderdaad, er is een betere uitvoering van de wet en een toegenomen aantal euthanasiemeldingen. Maar dementie, chronische psychiatrie en ouderen die hun leven voltooid vinden, ze kunnen hun zelfbeschikkingsrecht nog onvoldoende benutten om te mogen worden gedood. Daarom een Week van de Euthanasie. Maar wie begint bij de dood, begint aan de verkeerde kant, namelijk áchter het leven, terwijl we binnen het leven zelf onze taak laten liggen. Wie zich wil inzetten voor een waardig sterven, moet kwetsbare mensen beschermen en zich inzetten voor een waardig leven tot aan de natuurlijke dood. Hier valt nog een wereld aan humaniteit te winnen.
Dat ‘smalspoor’ van NVVE en van het dominante deel van onze samenleving is de NPV een zorg, omdat de NPV relationele verantwoordelijkheid in de zorg voor het leven relevant acht. Daarmee valt of staat onze cultuur. Daarin weet de NPV zich gesteund door de ruim 2.000 jaar fungerende klassieke levensvisie achter onze westerse cultuur. Daarin weet de NPV zich gesteund door de 2.500 jonge levenbeschermende medische traditie sinds Hippokrates. Daarin weet zij zich zelfs gesteund door de filosoof Immanuël Kant (1724-1804), de filosoof van het zelfbeschikkingsrecht en van de stroming van de Verlichting in zijn geheel. De Verlichting of de Eeuw van de Rede gaf de doorslag in de wording van de moderniteit.
Ik heb Kant eerder geciteerd, maar wordt het niet moe dat nog eens te doen. Nu in drie stappen.
a) Hij zegt dat twee dingen de geest met steeds nieuwe en toenemende bewondering vervullen, hoe vaker en langduriger het denken zich ermee bezighoudt: de sterrenhemel boven mij en de morele wet in mij (Kritiek van de praktische reden, A288).
b) Wat die morele wet betreft: volgens Kant geldt de zelfbeschikking helemaal níét voor de gekozen dood (Die Metaphysik der Sitten (§ 6 pag. A72-75)!
c) En wat levensvisie betreft: religie sluit volgens Kant aan bij een behoefte die vanuit de moraal ontstaat. Alleen die religie die in overeenstemming kan worden gebracht met de beginselen van de praktische (morele) rede, kan aan die behoefte tegemoetkomen (De religie binnen de grenzen van de rede). Uit wat er aan godsdiensten voorhanden is, geeft Kant het christendom een opmerkelijke betekenis als redelijke religie. Dat is vooral ook actueel in een moderne geseculariseerde cultuur. Kortom: met een pleidooi voor het mogen doden van mensen – al dan niet in een levenseindekliniek of door een ambulant team – vervreemden we ons toch van de denklijn van Kant en kunnen we toch niet spreken van culturele vooruitgang? En waarom moeten we aan artsen een verwijsplicht opleggen om de euthanasie door een collega te laten uitvoeren? Immers, die plicht strijdt met de Euthanasiewet en er bestaat ook geen recht op euthanasie. Als we zuinig zijn op onze ‘redelijke’ cultuur dan mogen we meer verdraagzaamheid verwachten. Op dit punt heb ik ZORG met hoofdletters.