Heet van de naald
Blog van Seldenrijk
Nieuwjaar en nieuwe mens 2.0
De jaarwisseling lijkt een soort magisch gebeuren. Er gebeurt niets en toch hechten we er betekenis aan. Het is een moment van goede wensen en goede voornemens. De berichten voorspellen niet veel goeds voor 2012. Toch groeit de aandacht voor goede doelen en raken we ons meer bewust van duurzaamheid en de betekenis van spiritualiteit in onze levensvisie. Hoe kijken we naar dit soort berichten? Een half glas water is voor een dorstige teleurstellend (slechts een halfvol glas), of het stemt dankbaar: ‘gelukkig weer een halfvol glas!’ Moeten we zo ook kijken naar Het Nieuwe Werken en de nieuwe mens? Wat als straks alle saaie, gevaarlijke of smerige rotklusjes worden gedaan door robots? Wat als die robots ook nog de billen wassen en de sokken aantrekken van al die ouderen voor wie nooit voldoende jonge handen aan het bed zijn? Binnen het Nederlandse bedrijfsleven gonst het al een aantal jaren: het Nieuwe Werken 2.0. Het is natuurlijk fantastisch dat er veel wordt geïnvesteerd in ‘Groene Gebouwen’ en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Intussen neemt het aantal burn-out klachten fors toe. In de actiekoorts met de 24-urige werkdagen is er weinig ruimte voor rustpunten. We laten ons gemakkelijk meesleuren in stroomversnellingen. Daar kunnen we in verdrinken en daar kunnen we in opbranden met een burn-out tot gevolg. Met alle ellende van dien. Door ons geen rust te gunnen en de stilte niet te zoeken, gaan we voorbij aan de rijkdom van ons leven, aldus Paul de Blot SJ, hoogleraar Business Spiritualiteit aan de Nyenrode Business Universiteit. Het is dus de hoogste tijd om weer ruimte te krijgen of te nemen voor onze werkelijke passie. Dan komt de duurzame mens pas écht tot bloei.
De Stichting Bio-wetenschappen en maatschappij gaf onlangs haar kwartaalbericht uit. Dat cahier schetst een opmaat naar een verbeterde versie van de moderne mens. Mens 2.0: nooit meer leren, nooit meer werken, nooit meer oorlog en nooit meer ziek. Aan het eind van ieder hoofdstuk geven deskundige ethici praktische kanttekeningen bij de beschreven technologie. Dr. M. Boenink reageert op de nieuwe biomedische technieken. De trage geneeskunde komt pas in actie als iemand ziek is. We gaan steeds meer naar voorspellende, preventieve geneeskunde, toegespitst op het individu. Maar zijn die visioenen van een leven of een samenleving zonder ziekte wel zo wenselijk? Hoe beïnvloeden de nieuwe biotechnologische mogelijkheden om het lichaam gezond te houden onze verantwoordelijkheid voor ons eigen lichaam? Wat betekent gezondheid nog wanneer ziekte afwezig zou zijn? En worden ziekten in een gezond lichaam ook niet veroorzaakt door mentale problemen? Afwijkingen van wat ‘normaal’ is, vallen meer op naarmate meer mensen voldoen aan de norm. Kunnen we wel allen op een gelijke manier beschikken over de gewenste biomedische technologie? Of spelen sociaaleconomische ongelijkheid of verschil in zorgsysteem (publieke of private verzekering) daar in mee? We moeten er rekening mee houden dat bestaande waarden zoals gelijkheid en rechtvaardigheid onder druk komen te staan.
Stel dat we al dit soort bezwaren en twijfels voor lief kunnen nemen. Stel dat we waarden zoals autonomie, gelijkheid en rechtvaardigheid zien als een ‘bescheiden’ prijs. Worden we dan echt wel zo blij van die ‘verbeterde’ versie van Mens 1.0? Want wat is gezondheid zonder ziekte? Wat houden we nog over in een ‘brave new world’, waarin de Mens 2.0 afrekent met alle gebrokenheid? Gezondheid bestaat eigenlijk alleen bij de gratie van de afwijking daarvan, bij de ervaring van ziekte. Een samenleving die ziekte weet uit te bannen, weet ironisch genoeg leven en gezondheid dus minder op waarde te schatten. Nog minder dan nu weet die om te gaan met ziekte, lijden en ouderdom. Juist deze praktische gerichtheid bepaalt onze levenskunst en onze zorg en aandacht voor wie ziek is, of lijdt of oud is. Alleen al de gedachte aan dit toekomstbeeld draagt bij aan dit verlies van onze levenskunst en onze zorg en aandacht. Zo blijft er nog minder dan nu over van onze stervenskunst. En dan te bedenken dat we een fictie najagen, omdat we niet kunnen afrekenen met alle gebrokenheid van het bestaan. Door voorbij te gaan aan de rijkdom van het leven, zonder rust en zinervaring, krijgen zorg en aandacht ‘bloedarmoede’ en blijft alleen de kille dood over. Dus toch maar geen robotisering van de mens en de zorg. Wel is het de hoogste tijd om weer ruimte te krijgen of te nemen voor onze werkelijke passie voor leven en welzijn van onze duurzame medemens 1.0. Dan komen we écht tot bloei. Zo kan het nieuwe jaar 2012 ook nieuw worden.